หัวข้อเก่า : เรื่องน่ารู้
Go to :
 

 

ระบาดวิทยาของโรครูมาติค

พ.อ.หญิง รศ. พรฑิตา ชัยอำนวย
รองผู้อำนวยการวิทยาลัยแพทยศาสตร์พระมงกุฎเกล้า
อายุรแพทย์โรคข้อ รพ.พระมงกุฎเกล้า

        ระบาดวิทยา เป็นการศึกษาเกี่ยวกับการกระจายของโรค และองค์ประกอบหรือสิ่งที่มีอิทธิพลต่อการกระจายของโรค ซึ่งเป็นที่มาของสาเหตุของโรคได้         


       ประวัติของการผ่าตัดใส่ข้อเทียมแบบแผลเล็ก
๑. ระบาดวิทยาโรคข้อเสื่อม
       โรคข้อเสื่อมเป็นโรคที่พบบ่อยที่สุด ทำให้เกิดภาวะทุพพลภาพได้มาก การศึกษาที่ชุมชนชนบทไทยโดยหน่วยรูมาติค โรงพยาบาลพระมงกุฎเกล้าร่วมกับองค์การอนามัยโลก พบความชุก ๑๑๓.๓/๑,๐๐๐ ผู้ป่วยที่มีอาการปวดข้อ ปวดเมื่อย ร้อยละ ๕๙.๒ จะเป็นโรคข้อเสื่อม คือ พบเป็นอันดับแรก
       ปัจจัยเสี่ยง
       ความอ้วน ถือเป็นปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญที่สุดของโรคข้อเสื่อม ความสัมพันธ์ระหว่างความอ้วนและข้อเข่าเสื่อมนี้พบมากในหญิงมากกว่าชาย ความอ้วนจะเพิ่มอัตราความเสี่ยงต่อโรคเสื่อมข้อเข่าถึง ๔ เท่า และการลดน้ำหนักจะลดอัตราการเสี่ยงของโรคข้อเข่าเสื่อมในคนปกติและผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อมโดยจะทำให้ข้อเข่าเสื่อมช้าลงแต่ความสัมพันธ์ของความอ้วนและโรคข้อเสื่อมสะโพกจะไม่ชัดเจน
       การบาดเจ็บของข้อ (joint injury)
       การบาดเจ็บของข้อ เช่น การเกิดอุบัติเหตุทำให้เกิดการฉีกขาดของกระดูกอ่อนหรือเกิดจากการบาดเจ็บไม่มากแต่เกิดซ้ำๆ เช่นนักวิ่งระยะไกล โดยภาพถ่ายทางรังสีพบว่านักวิ่งระยะไกล ข้อสะโพกเสื่อมและอาการปวดสะโพกมากกว่ากลุ่มเปรียบเทียบ
       กล้ามเนื้ออ่อนแรง
       ในผู้หญิงที่มีกล้ามเนื้อบริเวณด้านหน้าของข้อเข่า quadriceps อ่อนแรงจะเพิ่มอัตราเสี่ยงของการเกิดโรคเสื่อมข้อเข่า เพราะทำให้ข้อเข่าต้องรับแรงที่กระทำต่อข้อเพิ่มขึ้น

๒. ระบาดวิทยาโรคปวดหลังส่วนล่าง
       อาการปวดหลังเป็นอาการที่พบบ่อยที่สุดจากการศึกษาในชุมชนชนบทไทย พบความชุก ๔๐.๒/ ๑,๐๐๐
        ปัจจัยเสี่ยง ๑.การทำงานยกของหนัก
                        ๒.การยกของพร้อมกับการบิดที่เอว
                        ๓.การทำอาชีพที่นั่งโต๊ะ ท่านั่งจะมีแรงดันในหมอนกระดูกมากกว่าท่ายืนและท่านอน
       การศึกษาพบว่าในผู้ที่มีสภาพร่างกายสมบรูณ์ แม้จะต้องยกของที่มีน้ำหนักมากจะไม่ค่อยมีอาการของโรคปวดหลังเรื้อรัง ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อหลังและกล้ามเนื้อหน้าท้องจะช่วยป้องกันการบาดเจ็บต่อกระดูกสันหลัง ควรมีการฝึกการป้องกันบาดเจ็บกระดูกสันหลังโดยสอนท่ายกของหนักและฝึกกล้ามเนื้อให้แข็งแรง

๓. ระบาดวิทยาของโรคกล้ามเนื้อยึดติด
        พบร้อยละ ๓๘.๕ ในผู้ป่วยที่มีอาการปวดเมื่อย คือ พบเป็นอันดับสอง รองจากข้อเสื่อม
       ตำแหน่งที่พบบ่อยคือ ต้นคอ โดยจะมีอาการปวดต้น อาการปวดไหล่ จะพบในเพศหญิงบ่อยกว่าเพศชาย และพบในด้านขวามากกว่าด้านซ้าย
          ปัจจัยเสี่ยง
               อิริยาบทที่ไม่ถูกต้อง
               ความเครียด
               การนอนหลับไม่สนิท
               การขาดสารอาหาร เช่น วิตามินอี , ซี , กรดโฟลิค

๔. ระบาดวิทยาของโรคข้อสันหลังอักเสบยึดติด
        ความชุก
        จากการศึกษาในประชากรไทยที่ชุมชนเขาชะโงกพบโรคข้อสันหลังอักเสบยึดติด ๑.๒ / ๑,๐๐๐
        ปัจจัยเสี่ยง
        กรรมพันธุ์เป็นปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญ
        การติดเชื้อ
        อาจเกิดจากเชื้อโรคต่างๆ โดยเฉพาะโรคทางเดินปัสสาวะและอวัยวะสืบพันธุ์ หรือ โรคทางเดินอาหาร เช่น ซัลโมเนลลา ส่วนผู้ที่ติดเชื้อโรคเอดส์จะทำให้เป็นผู้ที่เสี่ยงต่อการติดโรคติดเชื้อทางเพศสัมพันธ์

๕. ระบาดวิทยาของโรคลูปัส
        ความชุกและอุบัติการณ์
                โรคนี้จะพบในหญิงมากกว่าชายในอัตราส่วน ๕ - ๑๐ : ๑ ในช่วงอายุ ๑๕ - ๖๔ ปี
        ปัจจัยเสี่ยง
               ฮอร์โมนเพศหญิงอาจมีส่วนทำให้เกิดโรคนี้ในเพศหญิงมากกว่า
        ปัจจัยทางสิ่งแวดล้อม
                เชื่อว่าไวรัสเป็นสาเหตุของโรคนี้
       ปัจจัยทางพันธุกรรม
               ญาติของผู้ป่วยที่เป็นโรคลูปัสมีโอกาสเป็นโรคลูปัสมากกว่าญาติของคนปกติ ๘ - ๙ เท่า

๖. ระบาดวิทยาของโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์
        ความชุก
        โรคนี้พบได้ทั่วโลก ความชุกร้อยละ ๑ และอุบัติการณ์ต่อปี ๓/๑๐,๐๐๐ พบในหญิงมากกว่าชาย ๒- ๓ เท่า สำหรับการศึกษาในประเทศไทยซึ่งศึกษาในชุมชนชนบท พบความชุก ๑.๒/๑,๐๐๐ มีรายงานว่าโรคนี้จะรุนแรงขึ้นขณะที่อากาศมีความชื้นสูง ความชุกของโรคนี้ในชนชาติต่างๆ พบแตกต่างกันจากร้อยละ ๐.๑ - ๕.๖
        อายุ พบมากช่วงอายุ ๔๐ - ๖๐ ปี
       ปัจจัยเสี่ยง        ไม่ทราบสาเหตุและพยาธิกำเนิดที่แท้จริง
       ปัจจัยทางกรรมพันธุ์
       พบโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ในพี่น้องฝาแฝดไข่แบบเดียวกันได้ถึงร้อยละ ๓๐ และฝาแฝดไข่ต่างใบพบได้ร้อยละ ๕
        ปัจจัยทางสิ่งแวดล้อม
        เชื่อว่าไวรัสหรือแบคทีเรียเป็นตัวกระตุ้นให้เกิดโรค มีรายงานว่าพบโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์หลังการตัดต่อมทอนซิลและการตัดไส้ติ่ง การเลี้ยงสัตว์ เช่น แมวในระยะก่อนวัยรุ่น รวมทั้งนกบางชนิด
       ปัจจัยทางฮอร์โมน
        ฮอร์โมนมีส่วนเกี่ยวข้องอย่างมากโดยโรคนี้จะสงบในผู้ป่วยโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ที่ตั้งครรภ์ หญิงที่ไม่เคยมีบุตรมีอัตราเสี่ยงที่เป็นระยะโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ ๑.๓ - ๔ เท่า
       ยาคุมกำเนิด
               เพศหญิงที่รับประทานยาคุมกำเนิดจะเกิดโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์น้อยกว่า
        ฮอร์โมนทางเพศ
               ผู้ป่วยโรคข้ออักเสบรูมาตอยด์เพศชายจะมีระดับฮอร์โมนแอนโดรเจนต่ำกว่าปกติ

๗. ระบาดวิทยาโรคเก๊าท์และระดับกรดยูริคสูงในเลือด
        คำจำกัดความ
              การวินิจฉัยโรคเก๊าท์ที่ดีที่สุด คือ การตรวจพบผนึกของยูเรทในน้ำเจาะข้อหรือจากโทฟัส
       ความชุก
                ในประเทศไทยพบความชุกของโรคเก๊าท์เท่ากับ ๑.๖/๑,๐๐๐
        ปัจจัยเสี่ยง
                เพศชายจะเสี่ยงต่อโรคเก๊าท์เพราะมีกรดยูริคในเลือดสูงกว่า และอาจเนื่องจากระดับฮอร์โมนด้วย
                ประวัติครอบครัวที่เป็นโรคเก๊าท์
               โรคอ้วนและแอลกอฮอล์ จะมีการสร้างกรดยูริคมากกว่าปกติ
                ตะกั่วจะทำให้ไตเสื่อมหน้าที่ และจะขับถ่ายกรดยูริคได้น้อยลง
        โดยสรุป ความรู้ทางระบาดวิทยาของโรครูมาติกทำให้ผู้ป่วยทราบถึงรายละเอียดต่างๆ ของโรค ซึ่งเป็นประโยชน์ต่อความเข้าใจและการปฏิบัติตนที่ถูกต้อง และให้ความร่วมมือกับแพทย์ในการรับการรักษา